KÝ ỨC CHỢ VANG

                               Mã số 56 (thể loại văn xuôi)

Từ năm 1995 đến nay, tôi đã có ba lần trở lại làng Lệ Sơn. 

Lần thứ nhất, đi xác minh lý lịch Đảng cho bạn Trần Thị Thành cùng công ty; lần thứ hai, đi viếng đám tang thân phụ anh Lệ - cố Phó Giám đốc Công an Quảng Bình; lần thứ ba là một đồng nghiệp mời dự đám giỗ cụ thân sinh. 

Cả ba lần, đến xong việc rồi theo đoàn về, không ghé được đâu cả.

Giờ nghĩ lại thấy mình tệ quá. Chỉ 20 km, nay đường rộng cầu thông, mà 31 năm chưa trở lại chợ Vang. Mặc dù ở đó tôi có kỷ niệm với bác Dần - một người buôn bán ở chợ. 

Thực ra, không phải tôi quên, mà vì bác Dần đã mất. Chợ thì khác xưa lắm rồi, có trở lại cũng cảm giác lạc lõng…

Nhớ mùa xuân năm 1994, tôi tập tọe đi làm tiếp thị phân bón cho Công ty Sông Gianh, với nhiệm vụ ở địa bàn bắc Quảng Bình.

Lúc này, cùng chiếc xe đạp cà tàng, tôi rong ruổi khắp thượng du đến hạ bạn, nhưng số phân bón bán được rất hạn chế. 

 Một hôm, đạp xe từ Minh Cầm về Cây Thị, tôi nhìn sang bên kia sông thấy ngôi chợ, người đã vãn. Tôi lên đò sang sông. 

Đó chợ Vang. Lúc này lác đác còn mấy bà hàng xén chuẩn bị quang gánh để về. Bước vào một “cửa hàng” nằm bên bến sông đi lên, thấy bày bán tạp hóa. Nhác thấy một góc có phân bón, tôi mừng như bắt được vàng.

Bến đò chợ Vang ngày nay

Tiếp tôi là vợ chồng bác Dần, rất chịu khó lắng nghe tôi thao thao về tác dụng phân vi sinh. Để rồi sau hơn một giờ lưỡng lự, bác đồng ý lấy một lô hàng bán thử.

Thực ra, không phải tôi có tài thuyết phục gì, mà lý do bác nhận bán chỉ vì tôi cũng là người thuộc một làng trong Bát Danh hương “Sơn, Hà, Cảnh, Thổ….” như Lệ Sơn này. Bác bảo, quê bác “đệ nhất danh hương” còn quê cháu “đệ tứ danh hương” của bắc Quảng Bình. Phàm là người “danh hương” nói thì phải tin. 

  Quá trưa, biết tôi về hạ bạn còn gần 20km, hai bác ái ngại mời tôi ăn cơm đã rồi về. Nhưng “bệnh sĩ” buộc tôi từ chối.Chiều muộn hai ngày sau, tôi mới thuê được đò chở phân lên chợ Vang. 

Đò cập bến, tôi ngước nhìn lên cửa hàng bác Dần, choáng váng với độ cao mấy chục bậc thang. Chao ôi, chủ cửa hàng thì già, gã tiếp thị thì ốm yếu, hàng thì nặng biết phải làm sao? 

Tôi nhờ bác thuê người bốc vác. Đi một lúc về, bác bảo không có ai cả, ở đây họ chưa quen làm thuê, người bán hàng phải tự khuân vác.

Thôi thì đành vậy, tôi và bác bắt đầu làm việc bất đắc dĩ. Trời tối sầm, mà đò chưa vơi một nửa. Bỗng có một nhóm người đi qua nhìn thấy. Họ ái ngại nhìn hai bác cháu, nói thầm với nhau, rồi ào xuống. 

Tôi chưa kịp ngỡ ngàng thì thoáng cái họ đã bốc xong. Hai bác cháu rối rít cảm ơn! Rồi như tâm đầu ý hợp, cả hai cùng lúc rút túi đưa năm mươi ngàn đồng trả công. 

Nhóm người xua tay lắc đầu: “Bầy tui có mần thuê mô mà trả tiền. Bầy tui chộ thì giúp. Mà giúp thì nỏ ai lấy tiền cả…”.

Từ hôm đó, tôi có ấn tượng rất tốt đẹp về người Lệ Sơn. Tôi yêu cái chợ Vang như chợ Họa quê mình. Cứ năm bữa, nửa tháng tôi lại sang đò đến với bác Dần. Trước là để thăm bác, sau xem bác bán hết hàng chưa còn thu tiền.

Mỗi lần tôi đến, bác Dần lại ái ngại vì sản phẩm mới người dân chưa quen, dù bác đã ra sức thuyết phục, thậm chí cam kết không hiệu quả sẽ đền bù sản phẩm.

Lúc này, quán ăn ở Lệ Sơn hiếm lắm. Bác Dần mời cơm, tôi không từ chối nữa. Bác bảo, có tôi thì bác mới làm xị rượu, nên ăn ngon cơm hơn. Thức ăn cũng chỉ là những món quê dân dã. 

Nhưng tôi đặc biệt thích thú món canh chắt chắt nấu với mít xanh. Đây là món lần đầu tôi được ăn, dù chắt chắt thì không lạ. Bởi quê tôi chỉ nấu canh chắt chắt với rau muống thái nhỏ. 

Chắt chắt nấu canh mít xanh, nước trong trong đục đục, không xanh thẫm như rau muống. Đặc biệt vì cả hai nguyên liệu đến mùa đều sẵn, nấu đặc sệt, nên nước cứ ngọt lừ, cái thì vừa béo vừa bùi, cứ thơm thơm cái mùi rất khó định hình được.

       Bác Dần thường kể cho tôi nghe về sự tích 99 con phượng hoàng về đậu trên 99 hòn lèn. Có rượu vào, bác cứ xuýt xoa rằng, chỉ thiếu một hòn lèn thôi, nếu không Lệ Sơn đã trở thành đất đế đô. Bác kể nhiều lần khiến tôi thuộc lòng, thế mà lần sau lại kể y như lần đầu vậy.

Bác còn khoe Lệ Sơn có nhiều thầy cô giáo nhất vùng. Làng có ngôi đình mấy trăm năm, có chùa Phúc Tự, chả kém gì chùa Cảnh Tiên của Thổ Ngọa. 

Mấy lần bác hứa dẫn tôi đi xem, nhưng “chưa ăn thì cha rìu con rạ, ăn rồi cha ngả con nghiêng”. Tôi lại cứ lần sau… lần sau mãi.

       Tôi kể thêm chuyện này nữa các bạn đừng cười nhé! Tôi hay đến chợ Vang còn có một lý do nữa mà chính bác Dần cũng không biết. Đó là những ngày hè, quãng từ 9-10 giờ sáng, tôi thích rời chợ, xuống ngồi ở bến sông. Chao ôi, nước nguồn Thanh Thủy ở đây trong vắt thấy đáy. Các bạn biết tôi ngắm gì không? 

       Tôi thích ngắm những đôi chân xắn quần lên tận đùi, lộ bắp vế trắng ngời ngợi của con gái Lệ Sơn. Những đôi chân ngâm trong dòng nước trong xanh, khom lưng đãi chắt chắt, cái bóng cứ lung lay theo xoáy nước khiến hồn thơ trong tôi cứ phập phồng chi lạ.

        Quê tôi đãi chắt chắt khổ lắm. Mạ tôi phải múc từng mo nước giếng để đãi. Do tiết kiệm nước nên không đãi được nhiều con, chỉ chủ yếu lấy nước luộc. Còn ở đây, cứ gọi là mênh mông. Các cô gái xinh đẹp thao tác bằng các dụng cụ rổ rá mà điêu luyện hơn cả dân đãi vàng. Thơm, thơm lắm, thơm cả mùi chắt chắt lẫn mùi trinh nữ.

       Lui tới với chợ Vang và bác Dần được một năm thì tôi nhận nhiệm vụ vào Đồng Nai. Bát cơm manh áo dặm dài nên tôi chưa một lần trở lại chợ Vang. Nhưng tình cảm của bác Dần, dù chưa bán được hàng vẫn đưa tiền tôi về nộp công ty thì tôi nhớ mãi. 

Tôi nhớ tấm lòng người Lệ Sơn với những bàn tay bốc phân vi sinh giúp tôi xong, vấy bẩn đen sì. Tôi nhớ món canh chắt chắt nấu mít non, nhớ những đôi chân trắng ngần của những cô gái khom mình đãi chắt chắt.

       Tôi hứa, kỷ niệm 555 năm thành lập làng Lệ Sơn, cho dù là khách không mời tôi cũng đến. Bởi tôi nhớ chợ Vang, nhớ bác Dần. Và tôi hiểu lòng hiếu khách của người Lệ Sơn!